Een redactionele beschouwing op guidobortoluzzi.org over de stille diepte achter de schouwingen van Don Guido Bortoluzzi (1907–1991), de spanning tussen geloof en moderne wetenschap, en onze verantwoordelijkheid als beheerders van zijn geestelijk erfgoed.
Pastoor Jack Geudens
Smakt, 19 november 2026
Inleiding: Voorbij de muren van het archief
Wanneer we alle bibliografieën hebben opgesomd, de polemieken van critici hebben gewogen en de transcripties van zijn nagelaten geschriften hebben gerangschikt, blijft er een fundamentele stilte over. Het is de stilte van de pastorie in de Dolomieten, waar een teruggetrokken priester decennia lang in de vroege ochtenduren zijn notitieblokken volschreef.
Wie het levenswerk van Don Guido Bortoluzzi (1907–1991) benadert vanuit een open samenspel tussen menselijk geloof en kritisch inzicht, ontdekt al snel dat zijn geschriften minder gelezen moeten worden als een afgerond wetenschappelijk systeem, en veel meer als een existentiële noodklok. Achter de soms ongebruikelijke en gewaagde beelden schuilt de worsteling van een pastor met de meest fundamentele vragen van het menselijk bestaan: waar komen wij vandaan, en waarom is onze wereld zo diep getekend door gebrokenheid?
I. De eenzaamheid van de ziener in het altaarruim
Het meest aangrijpende aspect van Bortoluzzi’s biografie is niet zozeer zijn hypothese van de creazione mediata, maar zijn diepe isolement. Als dorpspriester in een kleine, soms bewogen parochie in de provincie Belluno — omringd door een veeleisend berglandschap — werd hij in zijn innerlijke gebedsleven geconfronteerd met beelden en gedachten die de gangbare kaders van zijn tijd en theologische vorming ver te buiten gingen.
Waarom hield hij zijn mond tijdens zijn leven? Waarom liet hij zijn manuscripten pas na zijn dood na als een stille erfenis voor een kleine kring van vertrouwelingen, in het besef dat de academische en kerkelijke wereld er met argwaan of onbegrip op zou reageren?
- Het besef van onbegrip: Hij voorzag dat zijn poging om het scheppingsverhaal te verbinden met biologische en embryologische processen onvermijdelijk op grote misverstanden zou stuiten.
- De spanning van een overgangstijd: Een priester die in de jaren zestig en zeventig sprak over chromosomen, voorouderlijke lijnen en een fysieke breuk aan het begin van de mensheid — in een periode waarin de Kerk en de bijbelwetenschap volop in beweging waren — liep het risico zonder nuance te worden weggezet als fantast.
Juist in dat decennialange stilzwijgen schuilt zijn persoonlijke integriteit. Don Guido zocht geen podium, geen volgelingen en geen publieke erkenning. Hij probeerde in de stilte van zijn pastorie vast te leggen wat hem naar zijn diepste overtuiging werd aangereikt als een sleutel tot het raadsel van de menselijke disharmonie en het kwaad.
II. De spiegel van onze eigen tijd: Waarom Bortoluzzi ons blijft bevragen
Dat wij vandaag — in 2026 — nog steeds de moeite nemen om zijn teksten zorgvuldig te ontsluiten en te bestuderen op guidobortoluzzi.org, komt niet voort uit een zoektocht naar sensatie of een alternatieve natuurwetenschap. Het komt omdat Bortoluzzi de vinger legt op een wond die de moderne seculiere cultuur wel blootlegt, maar niet kan helen.
De hedendaagse evolutionaire biologie laat ons zien dat de geschiedenis van het leven doortrokken is van strijd, genetische kwetsbaarheid, uitsterving en lijden. Wie uitsluitend met een materialistische bril in die spiegel kijkt, ziet de mens al snel als niet meer dan een tragisch toeval in een onverschillig universum.
Don Guido Bortoluzzi — hoe beperkt zijn exegetische hulpmiddelen en zijn filologische scholing ook waren — weigerde zich neer te leggen bij die wanhoop. Hij trachtte de rauwe werkelijkheid van onze biologische afkomst terug te brengen binnen de horizon van Gods scheppende liefde. Zelfs in de donkerste diepten van een veronderstelde oerbreuk zag hij nog het spoor van een goddelijk ontwerp dat door menselijke vrijheid werd geschonden, maar door de Menswording en verlossing van Jezus Christus tot in de wortel werd opgericht en genezen.
III. De roeping van de beheerder van het erfgoed
Hier ligt precies onze opdracht als gemeenschap van lezers, onderzoekers en gelovigen, en voor deze website in het bijzonder:
- Geen dogmatisering van particuliere ervaringen: Wij zijn geen gesloten kring die een particuliere openbaring tot geloofsartikel verheft of onfeilbaarheid toekent aan elke biologische formulering.
- Geen kille reductie tot louter data: Wij zijn evenmin afstandelijke technocraten die het diepe geestelijke zoeken van een mens reduceren tot een sociologische voetnoot of een psychologisch curiosum.
Wij kiezen ervoor bewakers te zijn van een eerlijk en open gesprek: de overtuiging dat geloof en rede elkaar niet hoeven te vrezen, mits wij de moed hebben om de grote vragen van onze cultuur zonder vooroordelen te doordenken. Don Guido Bortoluzzi was geen profeet van de universitaire katheder, maar een spiegel van onze eigen menselijke zoektocht — ploeterend in de marge, verlangend naar samenhang tussen schepping, zondeval en verlossing.
Laten wij zijn nalatenschap daarom blijven benaderen in de geest van Fides et Ratio: met een helder en kritisch intellect, een onvoorwaardelijke liefde voor de Waarheid, en een diepe, pastorale mildheid voor de mens die in de stilte zoekt naar de oorsprong van het Licht.
